Nếu người con gái Việt Nam duyên dáng thướt tha trong trang phục áo dài, những cô gái Trung Hoa lại đẹp gợi cảm, quyến rũ trong trang phục sườn xám, trong khi đó phụ nữ Hàn Quốc lại mang vẻ đẹp kín đáo,hài hòa, biểu trưng cho vẻ đẹp đậm chất Á Đông trong trang phục Hanbok thì người dân Nhật Bản - quốc phục Kimono lại mang một vẻ đẹp khác lạ, khó trộn lẫn, thể hiện sự cầu kì, tinh tế, mỗi trang phục là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc. Qua trang phục Kimono người ta có thể biết được địa vị, tuổi tác, tình trạng hôn nhân của người đang mặc.
Trước tiên hãy cùng tìm hiểu xem trang phục Kimono xuất hiện ở giai đoạn nào trong quá trình lịch sử hình thành đất nước Mặt trời mọc.
Sự ra đời của Kimono
Kimono ra đời dựa trên cảm hứng từ trang phục Trung Quốc cổ đại. Vào đầu thế kỉ thứ 7 dưới triều đại Heian, đường phố Nhật xuất hiện một bộ quần áo có thiết kế giống với Kimono ngày nay. Nhưng vua đã không chấp nhận trang phục ngoại nhập là quốc phục nên đến năm 984, các thợ dệt vải bắt đầu thiết kế một bộ trang phục tương đồng nhưng lại mang cốt cách của văn hóa Nhật Bản. Từ một bộ quần áo cotton, người Nhật đã chắt lọc những tinh túy, thổi hồn vào trang phục và sớm biến nó trở thành quốc phục của xứ Phù Tang. Khi thời đại Samurai phát triển và có sức lan tỏa, các võ sĩ Samurai thường diện Kimono khi thi đấu. Đó cũng là lúc Kimono trở nên thân thuộc hơn đối với người dân Nhật. Vào thời kỳ Edo (1603 - 1868), Kimono có sự thay đổi và cải cách lớn trong thiết kế. Những chiếc thắt lưng Obi làm từ vải được thêm vào giúp bộ quốc phục thêm gọn gàng, đẹp mắt, tạo điểm nhấn cho quốc phục.
Ngày nay do sự du nhập của văn hóa phương Tây mà họ đã không còn sử dụng trang phục này thường ngày nữa mà chỉ mặc trong những dịp đặc biệt trong năm, lễ tết, sự kiện...
Một bộ kimono thông thường sẽ gồm các phần sau:
Cổ áo (Eri)
Gấu áo (Fuki)
Tay áo (Sode)
Lớp lót trên (Doura)
Ngoài ra, sẽ có một số phụ kiện đi kèm là Nagajuban (áo lót dạng Kimono được mặc bên trong lớp áo chính), Haori (áo khoác Kimono dài ngang hông hoặc đùi), Kanzashi ( vật trang trí tóc dành cho phụ nữ), Obi (thắt lưng đeo với Kimono, có vai trò không chỉ giúp bộ Kimono được cố định mà còn dùng để trang trí. Obi dành cho những bộ kimono thông thường sẽ hẹp hơn và ngắn hơn so với obi dành cho những bộ kimono trang trọng - thường dài hơn và có khổ lớn hơn, cũng dùng để trang trí.), Tabi ( đôi tất Nhật Bản có chia ngón, thường được mặc với Zori. Màu phổ biến nhất là màu trắng, cũng là màu được sử dụng trong những sự kiện trang trọng. Tabi nhiều màu hoặc Tabi với họa tiết trang trí thường được sử dụng vào những dịp thông thường khác). Zori (dép truyền thống dành cho cả nam và nữ, Zori là những đôi dép đế bằng, được làm bằng rơm, vải, gỗ sơn mài, da, cao su hoặc các chất liệu tổng hợp. và một số phụ kiện khác tùy theo địa vị, nghề nghiệp).
Mỗi bộ Kimono có thiết kế đặc biệt và độc đáo, gồm 8 mảnh ghép với nhau điều chỉnh phù hợp với kích cỡ người mặc. Do vậy, Kimono co thể phù hợp với tất cả người và có những bộ Kimono gắn bó với chủ nhân suốt cả cuộc đời.
Cách mặc Kimono cũng khá phức tạp và cầu kì thể hiện sự tinh tế của người Nhật. Thường khi mặc Kimono người Nhật mặc quấn từ bên phải trước sau đó mới mặc bên trái và chỉ quấn ngược lại khi đi dự tang lễ.
III. Chất liệu trang phục Kimono:
Kimono được làm ra từ các loại vải thủ công. Thông thường, chất liệu làm nên Kimono bao gồm lụa, vải lanh, hoặc sợi gai. Ngày nay, người ta sử dụng cả sợi tơ nhân tạo, cotton, hoặc vải polyester (một lại vải nhân tạo). nhưng loại vải được làm thủ công và có nguồn gốc tụ nhiên vẫn được ưa chuộng và sử dụng phổ biến.
IV. Ý nghĩa trang phục Kimono:
Kimono không chỉ mang tính trang trọng, thường được mặc vào những dịp trang trọng để thể hiện sự lịch thiệp, tôn kính mà người Nhật còn mặc Kimono trong những ngày lễ lớn của quốc gia để bày tỏ lòng yêu nước của mình. Kimono là quốc phục đã gắn bó với người dân Nhật Bản từ thời lập quốc, gìn giữ đất nước cho đến thời bình hiện nay, từ thôn làng, đồng ruộng ra đến những chiến trường. Ý nghĩa áo Kimono đối với người Nhật vừa mang tinh thần yêu nước, tinh thần võ sĩ đạo, và thể hiện những đức tính tốt đẹp của người Nhật đó là sự tỉ mỉ, cần cù.
Trong cuộc đời của mỗi người dân Nhật Bản, có ba mốc quan trọng người Nhật khoác lên mình bộ Kimono truyền thống. Đó là ngày Shichi - Go - San là một sự kiện quan trọng mà trẻ em mặc kimono, hay còn gọi là Bảy - Năm - Ba lễ kỉ niệm vào lễ hội ngày 15 tháng 11. Đây là ngày rất đặc biệt vì cho phép các bạn bè và gia đình của trẻ em chia sẻ sự phát triển và thịnh vượng. Lễ trưởng thành là ngày lễ lớn thứ 2 mà một người Nhật mặc Kimono, vào ngày này các thanh niên tròn 20 tuổi sẽ được cấp giấy chứng nhận trưởng thành và chính thức bước vào độ tuổi có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng. Lần thứ 3 là vào ngày lễ cưới, ngày trọng đại của nam và nữ khi bước vào cuộc sống gia đình.
V. Các loại Kimono.
Kimono gồm có Kimono dành cho nam và Kimono dành cho nữ. Trong khi loại dành cho nam đơn giản thường ít kiểu dáng thì Kimono dành cho nữ lại đa dạng về màu sắc kiểu dáng và phân biệt rõ độ tuổi, tình trạng hôn nhân và sự kiện tham gia.
Kimono nam
Kimono nam giới được may thêm quần chẽn ở bên trong.
Kimono nam có 5 nếp gấp đằnh trước, và 2 nếp gấp đằng sau. Mỗi nếp gấp đều có một ý nghĩa riêng. Đó là “Yuki”-lòng quả cảm; “Jin”-lòng nhân ái; “Gi”-sự công bằng, chính trực; “Rei”-sự lịch thiệp, lễ độ; “Makoto”-sự chân thành; “Chugi”- tính cống hiến . Meiyo”-phẩm giá và danh tiếng.
Kimono cho nam giới thường không có hoa văn hay màu sắc lòe loẹt. Thường kimono nam được làm từ các chất vải tối màu, ít hoặc không có hoa văn. Loại kimono nam được dùng trong các dịp trang trọng thường được làm từ vải màu đen. Theo họ, màu đen là biểu tượng cho sự sang trọng. Bên cạnh đó, Kimono cho nam thường được in gia huy của dòng họ ở trên ngực áo như một biểu tượng của dòng họ.
Kimono nữ gồm các loại:
Furisode
Với hoa văn sặc sỡ bắt mắt tươi sáng, làm bằng lụa chất lượng tốt. Furisode là loại áo dành riêng cho những cô dài chưa chồng. tay áo dài và rộng( thường từ 95cm đến 115cm).
Furisode được chia thành nhiều loại khác nhau như: Ofurisode ống tay dài (khoảng 114cm), Chufurisode (95-100cm) và Kofurisode (khoảng 85cm).
Tay áo dài với ý nghĩa các cô gái vẫy tay áo để thể hiện tình yêu với các chàng trai. Đặc biệt hơn, tay áo dài còn được cho là có tác dụng xua đuổi ma quỷ, mang lại may mắn và các mối quan hệ.
Furisode dùng để mặc trong những ngày lễ lớn, như khi đi dự đám cưới hay dự một buổi tiệc trà.
2. Yukata
Yukata không bao giờ được dùng làm lễ phục và không thích hợp cho những dịp trang trọng.
Yukata là một loại giản dị hơn và mỏng của Kimono, làm bằng cotton bình thường. Bao gồm chỉ là một mảnh và một chiếc thắt lưng. Thời xa xưa, áo Yukata chỉ dùng để mặc ở nhà sau khi vừa tắm xong thì ngày nay Yukata rất được ưa chuộng và cả đàn ông lẫn phụ nữ đều có thể mặc được.
Yukata là trang phục phổ biến của Nhật Bản vào mùa hè. mang màu sắc cực kì sáng. Nói chung mọi người sử dụng Yukata tại Lễ hội Nhật Bản và lễ hội pháo hoa , lễ hội Obon và các sự kiện mùa hè truyền thống khác, hoặc tại các quán trọ truyền thống Nhật Bản, hoặc sau khi tắm suối nước nóng.
Điều khiến Yukata trở nên đặc biệt so với các loại Kimono khác là cô gái có thể tự mặc mà không cần sự giúp đỡ của người khác.
3. Houmongi
Dành cho mọi đối tượng phụ nữ (đặc biệt phụ nữ đã kết hôn). Màu sắc trang nhã, họa tiết nhẹ nhàng không sặc sỡ có trên khắp mặt vải. Đây là món quà cha mẹ trao cho con gái khi lấy chồng. Homongi thường được mặc trong những dịp có sự xã giao như đám cưới, hội họp ), trong tiệc trà họp mặt người thân, hoặc viếng thăm nghi thức.
Houmongi có ba loại:
"Awase" là một loại Kimono tương đối dày có lớp lót được mặc vào mùa xuân, thu và đông.
"Hitoe" là loại Kimono được mặc giữa các mùa, chẳng hạn như tháng 6 và tháng 9.
"Ro" là loại Kimono mùa hè được làm bằng vải mỏng, thoáng khí, không có lớp lót.
4. Tomesode
Là loại Kimono của phụ nữ đã kết hôn nhưng trang trọng hơn. Bởi vì loại trang phục này có đính kèm gia huy của gia đình bên chồng. Phụ nữ kết hôn thường mặc Tomesode vào những dịp trang trọng như đám cưới họ hàng, người thân,…. Do không cần thể hiện tình cảm nên khác với Furisode, Tomesode có ống tay áo nhỏ hơn và màu sắc đằm thắm hơn.
Ngoài ra, cũng bởi vì tính chất trang trọng nên Tomesode thường đi kèm với các loại Obi trang trọng như Maru hay Fukuro obi với những chi tiết thêu tay cầu kì và tỉ mỉ và vàng là tông màu được yêu thích và chọn lựa nhiều nhất. Bên cạnh đó, Tomesode chỉ đi kèm với mỗi Taiko musibi để thể hiện sự chuẩn mực và chính chắn của phụ nữ đã kết hôn.
Tomesode co hai loại là: Kurotomesode và Irotomesode.
Kurotomesode là Tomesode có màu đen với năm gia huy trên áo, hoa văn sang trọng được thêu vàng dát bạc ở phần vạt dưới của áo và đây cũng là loại kimono trang trọng nhất dành cho phụ nữ đã kết hôn.
Ngược lại với màu đen, chúng ta có Irotomesode là loại Tomesode có màu sắc bao gồm tất cả các loại màu trừ màu đen, thường có 5, 3 hay 1 gia huy trên áo nên mức độ trang trọng sẽ kém hơn Kurotomesode một bậc. Với Irotomesode thì phụ nữ trẻ hoặc thiếu nữ chưa kết hôn cũng có thể mặc trong khi Kurotomesode chỉ dành riêng cho người đã kết hôn.
5. Shiromaku
Là trang phục cưới của cô dâu khi tổ chức lễ kết hôn ở đền thờ Thần đạo. Cả trang phục và các phụ kiện đều đồng nhất một màu trắng nhằm thể hiện sự thuần khiết. Với phần áo rất dài, có thể chạm đất và tỏa tròn xung quanh, có nhiều lớp. Vì vậy, khi mặc trang phục này, cô gái cần sự giúp đỡ của một người khác để có thể di chuyển, đi lại dễ dàng trong trang phục Kimono này.
Shiromaku bao gồm một bộ Furisode Kimono, khoác thêm lớp Kakeshita. Thêm vào đó, khăn quấn Maru Obi hoặc Fukuro Obi sẽ được đeo quanh thắt lưng và được bọc lại bởi khăn Obi age và cố định bằng dây Obi jime. Sau đó một bộ kimono giống như lớp áo thứ hai được gọi là Uchikake sẽ được khoác ngoài cùng. Bộ lễ phục Shiromaku có riêng một chiếc mũ trùm đầu màu trắng có kích thước lớn được gọi là Wataboshi. Điều này được cho là để che giấu những linh hồn tội lỗi tồn tại trong mái tóc dài của người phụ nữ cũng như khiến cho chú rể chỉ thấy được khuôn mặt của cô dâu. Giày dép bao gồm vớ Tabi, dép Zori và các phụ kiện đi kèm như ví Hakoseko, quạt gấp Sensu và đôi khi là một con dao Kaiken.
6. Mofuku
Trang phục Mofuku có màu đen, không họa tiết, kiểu dáng đơn giản, trên thân áo có thêu gia huy. Gia huy được sắp xếp ở 5 vị trí trên Mofuku, gồm lưng, ngực và tay áo. Gia huy tượng trưng cho tổ tiên, gia phả, dòng họ và địa vị. dành cho dịp đám tang của họ hàng gần. Loại trang phục này không giới hạn độ tuổi, người chưa kết hôn hay đã kết hôn đều có thể mặc. Kimono Mofuku dành cho cả nam và nữ .
Tsumugi
Tsumugi - vốn được sản xuất hoàn toàn từ lụa - Đây là loại trang phục dành cho tầng lớp nông dân, thường dân mặc hàng ngày. Do vậy, trang phục này ít họa tiết, dễ mặc.. So với các loại Kimono khác, Tsumugi khá đơn giản nên không được mặc đến các buổi tiệc trang trọng, nhưng trong đời sống thường nhật, Tsumugi cũng giống như quần jeans của giới trẻ, có thể mặc khi đi ăn uống hoặc mua sắm.
Tsukesages
Đặc trưng của Tsukesage là phần hoa văn chạy dọc thân áo lưng áo giao nhau ở đỉnh vai, được thiết kế không quá nổi bật mà nhỏ nhắn và đằm thắm. Tsukesage thường đươc mặc trong các bữa tiệc, trà đạo, cắm hoa. Trang phục này cũng có thể mặc trong dịp vui như đám cưới người thân, bạn bè.
Cách chọn trang phục:
Chọn trang phục theo mùa:
Các loại hoa thường được chọn để đưa vào các thiết kế Kimono bởi có nhiều loại hoa nở theo mùa, mang đặc trưng của mùa. Mỗi mùa thường co những loại hoa khác nhau đua nhau nở rộ. Mùa xuân: Đào, anh đào, hoa diên vĩ, hoa tử đằng, hoa trà, mẫu đơn...Mùa hè: Hoa cẩm tú cầu, lá phong, hoa bìm bìm, tre, lá tre, liễu và hoa diên vĩ...Mùa thu: Lá cây mùa thu, hoa hồ chi, hoa cát cánh, hoa cẩm chướng và hoa trà...Mùa đông: Hoa cúc, nam thiên trúc, cây thông, tre và hoa mận.
Thường người Nhật sẽ mặc Kimono có yếu tố mùa ngay trước khi mùa đến. Khi bắt đầu chớm mùa thì người Nhật đã mặc Kimono theo họa tiết hoa của mùa đó. Chẳng hạn khi mùa xuân đến người ta mặc Kimono họa tiết hoa anh đào. Người Nhật cho rằng thật thiếu tinh tế khi mặc Kimono họa tiết hoa anh đào khi hoa anh đào đang nở rộ hay sắp tàn.
Chọn trang phục theo màu sắc:
Ngoài ra kimono còn được lựa chọn màu sắc theo thời tiết như những màu tươi sáng cho mùa xuân, những màu tím nhạt hay xanh đen cho mùa hè, màu vàng đậm cho mùa thu và màu đen hoặc đỏ cho mùa đông. Màu sắc hoa văn của Kimono luôn được chú trọng và phối hợp một cách tinh tế, đầy hàm ý. Đối với Kimono của nữ thường có họa tiết hoa lá, cỏ cây, biểu tượng cho tâm hồn yêu thiên nhiên của người Nhật. Đối với Kimono của nam thì rất ít khi có hoa văn, các gam màu cũng tối hơn, có in thêm gia huy của dòng họ, màu sang trọng nhất là màu đen truyền thống.
Nhìn vào màu sắc của Kimono cũng có thể phán đoán được tuổi tác, hoặc vị trí xã hội của người mặc: Những màu sắc rực rỡ, tươi sáng, đặc biệt là màu đỏ được dùng cho trẻ em và thiếu nữ chưa chồng. Màu sắc trang nhã, gam màu nền nã hơn dành cho các bộ Kimono của những phụ nữ đã lập gia đình.
Tìm hiểu về quốc phục Nhật Bản – trang phục Kimono giúp ta hiểu sâu sắc hơn về con người và đất nước Mặt trời mọc. Sự tỉ mẫn cầu kì tinh tế được thể hiện rõ nét trong cuộc sống từ trang phục, ẩm thực, hình thành tính cách của người Nhật - một nét khác biệt đậm chất phương Đông. Dù hiện nay cuộc sống hiện đại, người Nhật không còn sử dụng Kimono thường xuyên trong cuộc sống hàng ngày nhưng Kimono luôn là báu vật không chỉ với mỗi người dân Nhật mà còn là tinh hoa của nhân loại.
