Cổng Torii là biểu tượng mang đậm màu sắc tâm linh của đất nước mặt trời mọc, đây là một phần không thể thiếu trong tiềm thức của mỗi người dân “Xứ anh đào”. Cổng Torii như là cửa ngõ nối liền cuộc sống nơi trần thế với thần linh. Bước qua cánh cửa, con người được gặp gỡ thần linh, được tỏ lòng tôn kính và biết ơn những giá trị tâm linh mang lại.
Torri là gì?
Torii là công trình truyền thống của Nhật Bản, thường thấy tại lối vào đền thờ Shinto - Thần đạo (trong tiếng Nhật gọi là Sando). Nó được coi là biểu tượng của sự chuyển tiếp giữa cõi phàm tục và thế giới thần linh. Cổng Torii gắn bó chặt chẽ với văn hóa thờ Thần đạo của tín ngưỡng tâm linh người Nhật.
Vậy Thần đạo là gì?
Thần đạo là tín ngưỡng tôn giáo truyền thống chủ yếu của người Nhật Bản.
Thần đạo có rất nhiều các vị Thần, có đến 8 triệu thần (còn gọi là Kami). Tuy một số các vị thần này được nhân cách hóa, đa phần các thần liên quan đến thiên nhiên như linh hồn của đất, trời, Mặt Trăng, cây cỏ, hoa lá. Ngay cả đá, núi, hay động vật như cáo, gấu và người quá cố đã trở thành linh hồn cũng được xem là thần. Những thần trú ngụ ở tầng cao nhất trên thiên đàng gọi là "cao thiên nguyên"( Takama-ga-hara), và chỉ rời khỏi đó khi được mời xuống các đền thờ trong các nghi lễ.
Các Nghi lễ trong Thần đạo để cầu nguyện hay cảm tạ các thần thường được tổ chức tại các Thần xã hoặc những nơi linh thiêng đặc biệt. Những linh vật thường được dâng lên thần linh là vải, gương hay kiếm. Nghi lễ tẩy trần rất quan trọng, người làm lễ phải giữ cho mình được trong sáng để được tĩnh tâm và có được may mắn.
Ngày nay, các hoạt động nghi lễ Thần đạo thường được gắn với lễ hội, lễ cưới truyền thống hay năm mới. Tuy nhiên người ta cũng thường hay đến đền để cầu nguyện và dâng lễ hay mua bùa may mắn.
Tư tưởng của Thần đạo khác với những tôn giáo khác ở chỗ không cấm hay buộc con người làm gì, mà chỉ khuyên nên hướng tới sự trong sáng và tránh điều ác. Giết chóc đối với Thần đạo là điều ác và không nên giết sinh vật trừ khi vì sự sống còn của bạn, nên trước khi ăn thường phải nói câu Itadakimasu, để cảm ơn những sinh linh đã chết để trở thành thức ăn, ngày nay điều này đã trở thành một phong tục. Những người hay sinh vật bị giết một cách dã man, và không được thờ cúng sẽ trở thành hoang thần.
Đền thờ Thần đạo gọi là Thần xã (jinja). Ở Nhật Bản, có rất nhiều các ngôi đền thờ thần đạo nổi tiếng. Phía ngoài đền thờ có cổng Torii bằng gỗ, thường được sơn màu đỏ. Khu vực linh thiêng nhất là sảnh điện bên trong bản điện ( Honden), chỉ có các thần chủ ( Kannushi) mới được phép vào làm lễ. Còn khu vực sân bên ngoài cho phép người ngoài đến viếng đền, uống nước, mua sắm hay đi tham quan. Thường các đền thờ có bán đủ loại bùa đem lại may mắn (như khi mang thai, sức khỏe, tình yêu, hay để khỏi bị xe đụng). Đền thờ thường có giếng nước hay nơi đựng nước để người đến rửa mặt và tay để tẩy trần trước khi vào sâu hơn.
Thần xã Itsukushima
Các thần xã thường được xây trên đồi núi, từ dưới leo lên đến nơi rất mỏi chân và mệt, nhưng đó là cách để tỏ lòng thành kính. Đặc biệt có thần xã Itsukushima nổi tiếng nằm trên nước. Thần xã Itsukushima được xem là Di sản văn hóa quốc gia và được công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Đại xã Fushimi Inari có đến hàng ngàn cổng Torii nối tiếp dẫn từ ngoài vào đến tận đền. Cánh cổng Torii nổi tiếng nhất ở Nhật Bản là Itsukushima - đền thờ linh thiêng nằm trên đảo Miyajima thuộc thành phố Hatsukaichi. Khu liên hợp này được đưa vào danh sách di sản thế giới của UNESCO và là báu vật quốc gia nơi lưu giữ rất nhiều tài sản văn hóa quý giá đối với đất nước Nhật Bản.
Do đó, Sự hiện diện của cánh cổng Torii ở lối vào thường là cách đơn giản nhất để xác định các đền thờ Thần đạo.
Ý nghĩa của Cổng Torii trong văn hóa truyền thống.
Theo quan niệm của người dân “xứ Phù Tang”, Torii là dấu hiệu chỉ lối vào những nơi linh thiêng. Việc đi dưới cổng Torii chính là đi trên con đường viếng thăm thần linh.
Theo thần đạo Nhật Bản, bước qua cánh cửa này nghĩa là bước từ chốn trần gian vào nơi linh thiêng. Cổng Torii càng gần chính điện lại càng thêm phần thiêng liêng.
Người Nhật tin rằng nếu ném một hòn đá về hướng cổng Torii mà hòn đá đậu lại trên đó nghĩa là may mắn sẽ đến. Vì tin vào sự linh thiêng của cánh cổng thiền, rất nhiều người thường xuyên bỏ tiền hiến tặng cổng cho đền, chùa.
Khi đi dưới cổng Torii, phải rửa tay thật sạch và phải ngậm nước trong miệng. Hành động này được xem là biểu hiện của sự thanh sạch và thanh hóa trước khi tiếp cận thần linh để cầu nguyện.
Đây cũng chính là lý do nếu một người ở trạng thái không “sạch” sẽ không được phép vào đền thờ để cầu nguyện. Với những người mà trong nhà có đám tang thì họ được phép đến đến thờ Phật giáo thay vì Thần đạo để cầu nguyện.
Kiến trúc cổng Torii.
Kiến trúc cổng trời Torii gồm 2 cột thẳng đứng, 2 thanh ngang đóng sát nhau ở trên đỉnh lần lượt là Kasaghi và Shimagi, phía dưới nữa là 1 thanh ngang là Nuki.
Độc đáo của Torii đó là trên 2 cột trụ thường được các sợi thừng bện từ rơm rất khéo và tinh tế gọi là Shimenawa. Đi qua Torii và Shimenawa đến con đường Sando dẫn lối lên Jingu – nơi các tín đồ đạo Shinto hành lễ. Ngoài ra, Torii còn là biểu tượng cho cuộc sống ấm no, sung túc, thịnh vượng.
Những cánh cổng đơn giản, màu đỏ như son này từng được dựng bằng gỗ hoặc đá. Nhưng ngày nay, người Nhật đã thay thế đó bằng thép không gỉ và bê tông, cùng các loại vật liệu khác để tăng thêm độ bền vững cho công trình.
Trong quan niệm của người Nhật, màu đỏ được xem là tượng trưng cho mặt trời và cuộc sống, tránh khỏi những điều gở hay chuyện xấu. Như vậy, đi qua những cánh cổng màu đỏ này sẽ được thanh tẩy, gột rửa khỏi những năng lượng xấu. Điều này để đảm bảo chỉ có những nguồn năng lượng tích cực mới được mang vào nơi các thần sinh sống.
Các cổng Torii nổi tiếng của các đền thờ thần đạo.
Là vùng đất của văn hóa truyền thống, Kyoto không chỉ có những ngôi nhà cổ mà còn nổi tiếng với đền Fushimi Inari Taisha. Đây là ngôi đền thờ Thần đạo nổi tiếng tại xứ anh đào với hơn 10.000 chiếc cổng trời màu đỏ rực, trải dài suốt con đường từ chân lên đến đỉnh núi Inari yama.
Mặc dù lịch sử ngôi đền bắt đầu từ năm 711, nhưng đến thời Edo (thế kỷ 17 và 18) ngôi đền mới thực sự trở thành địa danh quan trọng. Trong thời gian này, Nhật Bản là quốc gia khá yên bình với nền kinh tế thịnh vượng và người dân bắt đầu mở rộng khái niệm "vụ mùa bội thu" để bao gồm cả "làm ăn phát đạt". Nhờ đó, các đền thờ thần Inari (thần lúa gạo) thu hút nhiều chủ doanh nghiệp và thương nhân Nhật Bản đến cầu nguyện cho công việc làm ăn thuận buồm xuôi gió. Tại Đền thờ Fushimi Inari, du khách bắt đầu quyên tiền để xây dựng các cổng Torii dọc theo các lối đi từ tòa điện chính lên đến đỉnh Núi Inari.
Vị thần được thờ trong đền Fushimi Inari Taisha là thần Inari Daimyojin, nổi tiếng linh ứng với những lời cầu nguyện về mùa màng, học vị hay kinh doanh.
.
Toàn bộ những chiếc cổng tại đây đều là vật phẩm cúng của những cá nhân, tổ chức Nhật Bản với hy vọng sẽ có được may mắn và thuận lợi trong công việc kinh doanh.Vì ngôi đền này là nơi linh thiêng để cầu tài lộc nên các doanh nghiệp địa phương dâng tặng những cánh cổng Torii cho ngôi đền. Trên cổng có khắc tên các doanh nghiệp hay những người tặng cổng Torii cho đền.
Con đường lên núi được đặt tên là Senbon Torii – có nghĩa là nghìn cổng Torii – mặc dù hiện nay đã có gấp 10 lần con số đó. Một số cổng Torii có từ thời Edo (1603 – 1867).
Phải mất từ 2-3 giờ mới có thể đi hết đường hầm Senbon Torii dài 4km này.
Cổng Torii ở Đền Itsukushima – Hiroshima
Thành phố vì hòa bình Hiroshima cũng nổi tiếng với đền Itsukushima, nơi có cánh cổng trời Torii thần bí nổi trên biển. Đây cũng là chiếc cổng trời nổi tiếng nhất Nhật Bản. Cánh cổng được xây dựng vào năm 593 được trùng tu và cải tạo, mang hình dáng như hiện nay từ năm 1875, sau 8 lần cổng được xây dựng lại.. Cổng cao 16m, nặng trên 60 tấn, được phủ bởi một lớp sơn màu đỏ. Chiếc cổng Torii lớn của ngôi đền nổi trên biển Seto - là biển nội địa của Nhật Bản - được xem là biểu tượng tiêu biểu của Nhật Bản.
Tai cánh cổng này, Người Nhật cho rằng nếu nhét đồng xu vào vết nứt dưới chân cổng và cầu nguyện thì điều ước của họ sẽ trở thành sự thật. Ngoài ra, người dân ở đây còn có phong tục nhặt những con sứa bám dưới chân cổng với mong muốn đem lại may mắn cho mình và người thân.
Cổng nằm cách đảo 200m. Cổng Torii đã được xây dựng lại nhiều lần kể từ thời tướng quân Taira-no-Kiyomori.
Cổng được xây dựng để dành riêng cho ba người con gái của Susanoo no Mikoto – vị thần Shinto của biển và gió bão. Ngày xưa, toàn bộ hòn đảo được coi là một nơi linh thiêng nên dân thường không được phép đặt chân lên đây. Chính vì vậy, cánh cổng trời Torii được dựng trên mặt nước để cho những người hành hương đi qua trước khi lên đảo. Người ta cho rằng làm như vậy thì thường dân đã được cho phép bước vào cõi thiêng của các vị thần linh mà không bị trừng phạt.
Chiếc cổng O-Torii đứng sừng sững trên mặt biển hướng thẳng tới đền và cũng chính là biểu tượng của đảo Miyajima. Cổng được thiết kế theo phong cách Ryobu-torii, là một dạng thiết kế cổng đền bằng gỗ với các cột trụ hỗ trợ. . Cổng cao 16m, bộ mái dài 24m với những cột chính làm từ những cây gỗ độc mộc có đường kính 1m. Cổng tự đứng vững bằng kết cấu khung của mình, không hề có bộ phận nào chôn dưới đất.
Sáu trụ cột của cổng không chôn sâu vào đáy biển, nhưng sử dụng trọng lượng của các trụ cột và dầm để đứng vững. 2 cột chính cao khoảng 13,4m, đường kính 1m, bằng gỗ cây long não 600 tuổi, các cột nhỏ hơn làm từ gỗ tuyết tùng. Xà ngang dài khoảng 23,3m; các thanh xà ngang tạo thành các hộp chứa đầy 5 tấn đá và cát.
Mái cổng lợp bằng vỏ cây bách Nhật Bản, cột và dầm được phủ sơn mài màu đỏ.
Khi vào Đền thờ phải qua Cổng Torii bằng thuyền. Khi thủy triều xuống người ta có thể đi bộ đến chân Cổng Torii để thăm quan.
Khi thủy triều lên, cổng Torii bập bềnh trên biển, khi thủy triều xuống, cổng bị bùn bao phủ và mọi người có thể đi vào đền mà không cần tàu, thuyền… Do ảnh hưởng của thủy triều nên hàng ngày có thể chiêm ngưỡng hai cảnh sắc của Itsukushima khi thủy triều lên – xuống. Khi thủy triều lên, cánh cổng như nổi bồng bềnh trên mặt biển, soi bóng xuống mặt nước trong veo. Khi thủy triều xuống, cổng vô cùng nguy nga và tráng lệ. Ngôi đền Itsukushima và chiếc cổng trời Torii được xem là kiệt tác nghệ thuật – một trong ba cảnh sắc đẹp nhất “xứ Phù Tang”.
Cổng Torii khi thủy triều xuống
Vượt qua thời gian, cánh cổng vẫn đứng vững ngoài biển khơi, ẩn hiện trong làn nước xanh vắt của biển cả và sự lên xuống của thủy triều, ẩn chứa trong mình linh hồn của một nền văn hóa Thần đạo truyền thống. Hòa quyện với hữu cảnh thiên nhiên non nước trữ tình, ngôi đền Itsukushima cùng với chiếc cổng Torii tráng lệ đã tạo nên một tuyệt tác nghệ thuật có một không hai ở Nhật Bản, trở thành một trong ba cảnh sắc đẹp nhất xứ Phù Tang và là một Di sản thế giới nổi tiếng của UNESCO thu hút rất nhiều sự quan tâm của du khách khi đến Nhật Bản.
Đền Amano Iwato – Miyazaki.
Ngôi đền này nổi tiếng với cảnh đẹp linh thiêng và cánh cổng Torii huyền bí trong hang động. Tên gọi của đền có nghĩa là “hang động của nữ thần mặt trời”, gắn với câu chuyện được lưu truyền rộng rãi về nguồn gốc của cổng trời Torii.
Đền Amano Iwato hay còn gọi là Amano Iwato Jinja, có nghĩa là “Hang động của nữ thần mặt trời”, nằm cách trung tâm thành phố Takachiho 10km, bên cạnh hang động được cho là nơi nữ thần mặt trời đã lẩn khốn khỏi những trò đùa dai dẳng của anh trai mình - thần bão tố Susanoo. Theo truyền thuyết, Amaterasu là nữ thần mặt trời sau khi quyết định ở ẩn trong hang đã khiến cho cả thế giới chìm vào bóng tối, vì vậy các vị thần khác đã quyết định tìm cách để dụ cô ra ngoài. Sau rất nhiều cố gắng, cuối cùng Amaterasu đã ra khỏi hang và ánh sáng mặt trời lại tiếp tục chiếu tỏa khắp mặt đất
Cổng Torii ở hang Amato Yasukawara
Ở đây sẽ thấy những tảng đá khổng lồ và những tán cây cong mình nương theo ánh nắng, tạo nên một khung cảnh vô cùng nên thơ. Xung quanh chiếc cổng torii cổ kính được dựng ở phần đầu hang động huyền bí Amano Yasukawara là vô số những hòn đá được xếp chồng lên nhau. Mọi người truyền tai nhau rằng điều ước sẽ trở thành sự thật nếu bạn vừa xếp chồng hòn đá vừa cầu nguyện
Nơi các vị thần được tưởng nhớ thờ tự ở đây.
Tương truyền đền Motonosumi Inari được xây dựng vào năm 1955 theo sự chỉ thị của linh hồn cáo trắng Katsune – một loài vật có mối liên hệ mật thiết với thần Inari trong văn hóa Nhật Bản. Theo đó, vào một ngày nọ, một con cáo trắng đã xuất hiện bên cạnh Hitoshi Okamura – chủ doanh nghiệp đánh cá địa phương và đã yêu cầu ông lập một nghi lễ để làm vui lòng thần linh, phù trợ cho công việc đánh bắt cá.
Điểm độc đáo nhất của ngôi đền chính là những chiếc cổng Torii nối tiếp nhau kéo dài hơn 100m đến tận đền thờ chính. Tại chiếc cổng Torii cuối cùng của dãy có một chiếc thùng dâng lễ nhỏ ở trên đầu cổng cách mặt đất khoảng 5m. Mọi người tin rằng nếu người nào đó có thể ném được một đồng xu vào bên trong thùng công đức được đặt ở vị trí rất khó này thì điều ước sẽ thành hiện thực.
Cổng Torii bằng gỗ ở đền Meiji Jingu (Tokyo)
Đền Meiji tọa lạc tại khu vực đông đúc nhất Tokyo – Shibuya. Ngoài ra, trong Văn Hóa Nhật Bản, ngôi đền này còn là nơi thờ Thiên Hoàng Minh Trị Meiji Tenno và Hoàng Thái Hậu Shoken Kotaigo chứ không phải đền thờ thần. Cổng Torii của ngôi đền này nổi bật khi hai cột cổng được làm bằng gỗ nguyên khối với tuổi đời lên tơi 1700 năm. Trên đỉnh của cây cổng còn có dấu của Nhật Hoàng. Cổng Torii tại đây cũng khác biệt khi nó không được sơn đỏ mà thay vào đó là màu gỗ nâu.
Cổng Cao 12m, rộng 17.1m, cột trụ có đường kính 1.2m, nặng 13 tấn, đây là cổng Torii bằng gỗ lớn nhất Nhật Bản.
Trước khi bước qua cổng, bạn phải cúi đầu bày tỏ sự tôn kính, đồng thời đi về hai bên đường bởi theo quan niệm của người Nhật, lối đi chính giữa dành cho các vị thần.
Ở đất nước Nhật Bản, khắp cả nước có khoảng 80.000 ngôi đền thờ các vị thần trong Thần đạo, gắn với các đền thờ Thần đạo đó là những biểu tượng không thể tách rời như cổng Torii, dây thừng Shimenawa, tờ giấy trắng Shide, Sakaki - cây linh thiêng của Thần đạo, Shinkyo - tấm gương thần hay Quẻ Bói Omikuji. Tất cả là cầu nối đưa người dân Nhật đến với tín ngưỡng tâm linh họ tôn thờ. Tạo nên một nên văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc trên cơ sở tiếp thu kế thừa cha ông đi trước và giữ gìn cho thế hệ mai sau.
