Văn hóa truyền thống Nhật Bản mang những nét tinh hoa đặc sắc khiến cả thế giới thán phục. Mỗi nét văn hóa đều mang ý nghĩa riêng biệt thể hiện rõ tính cách của con người Nhật Bản với sự tinh tế cầu kì tỉ mỉ. Với người Nhật,những thứ tưởng chừng rất đỗi giản dị thân quen đều được đẩy lên tầm cao giá trị. Ngồi cũng là một nghệ thuật trong rất nhiều nghệ thuật truyền thống như cắm hoa, uống trà, giao tiếp, trang phục…Seiza – cách ngồi có một không hai trên thế giới là một minh chứng sâu sắc thể hiện rõ được sự kiên trì, lòng quả cảm và sự điềm tĩnh được rèn luyện qua hàng thế kỉ, là bí quyết tạo nên văn hóa sống "cân bằng" của người Nhật.
Trước tiên cần phải hiểu ngồi Seiza là gì? Kiểu ngồi Seiza còn được gọi là “Chính tọa”. Seiza là sự kết hợp giữa kiểu ngồi thiền của Phật giáo và ngồi chầu trước Shogun. Đây là kiểu ngồi truyền thống và cũng là một trong những chuẩn mực về mặt phép tắc cho những sinh hoạt trên chiếu Tatami, được người dân Nhật Bản áp dụng từ xa xưa, phổ biến từ đời Shogun thứ 3 thời Edo.
Ngồi Seiza thường được sử dụng trong những hoàn cảnh nào?
Thời xưa, kiểu ngồi này được các võ sĩ dùng để rèn luyện ý chí. Hay khi đến thăm nhà một ai đó, nếu được gia chủ mời ngồi thì người Nhật sẽ ngồi kiểu Seiza để thể hiện sự kính trọng.
Ngày nay, với lối sống hiện đại ở Nhật Bản người trẻ không còn ngồi Seiza khi ở trong nhà mà có thể thoải mái ngồi bệt xuống sàn. Ở những đô thị xa hoa như Tokyo, những thiết kế nội thất hiện đại với bàn ghế cao nên người dân Nhật Bản đã không còn ngồi Seizra phổ biến.
Tuy vậy, đối với những sự kiện và hoạt động truyền thống mang tính chất trang trọng như : Trà đạo, cắm hoa nghệ thuật Ikebana, thư pháp, chơi cờ vây, múa truyền thống, tang lễ và một số môn võ thuật như Kendo, Aikido và Kaido.... người Nhật vẫn luôn áp dụng kiểu ngồi Seiza.
Kiểu ngồi này cũng được dùng trong khi lắng nghe cấp trên, người lớn tuổi, người có địa vị,... để thể hiện lòng thành kính. Kể cả khi học tập, người Nhật cũng cho rằng ngồi kiểu Seiza sẽ giúp não bạn tập trung hơn để tiếp thu được những lời nói từ người khác.
Cách ngồi và cách đứng Seiza
Khi ngồi Seiza, nhiều người sẽ nghĩ đến một cách ngồi quỳ bình thường, nhưng thật ra nó lại có những quy tắc nhất định, ngay cả khi đứng lên nữa cũng tuân thủ những quy tắc chặt chẽ.
Khi ngồi Seiza, người Nhật sử dụng chiếu Tatami, một vật dụng không thể thiếu trong văn hóa Nhật Bản. Chiếu Tatami trở thành một trong những vật dụng có ảnh hưởng nhất trong cách sống của người Nhật. Không chỉ ngồi Seizra mà các loại hình nghệ thuật truyền thống của Nhật Bản như trà đạo, cắm hoa, múa, nhạc cũng được thực hiện trong không gian của Tatami.
1.Cách ngồi:
+ Đầu tiên, quỳ gối xuống chiếu Tatami. Theo người Nhật, nếu không có Tatami thì chúng ta có thể thay bằng Zabuton (đệm ngồi). Không nên ngồi trực tiếp trên tấm thảm hoặc ván gỗ sẽ làm chân bị đau nhức.
+ Tiếp theo, kéo thẳng bàn chân, giữ gót chân ở dưới phần mông, hai ngón chân cái chồng lên nhau.
+ Tay đặt lên trên đầu gối hoặc trên đùi một cách vừa phải.
+ Luôn luôn kéo thẳng lưng để có một dáng ngồi đẹp nhất.
Theo truyền thống, con gái sẽ khép kín hai bên đầu gối lại, còn con trai có thể mở ra một chút. Cũng có trường hợp yêu cầu mở hai đầu gối thì có thể mở với khoảng cách là một nắm đấm.
2.Cách đứng:
Khi đứng dậy, dùng tay hoặc đầu gối của mình trượt sang bên trái rồi mới từ từ đứng lên. Tránh đứng thẳng dậy luôn sẽ khiến tổn thương và làm đau nhức phần chân.
Ý nghĩa của ngồi Seiza trong văn hóa Nhật Bản:
Ngồi kiểu Seiza khiến cho người ngồi bị tê và gò bó vì toàn bộ thân trên của cơ thể đều dồn vào phần chân. Không chỉ người bình thường, việc tê chân cũng là một điều gây khó khăn cho cả các Samurai thời xưa. Để cải thiện tình trạng này việc duy nhất cần làm là ngồi thật nhiều và tập luyện thật nhiều. Do vậy việc ngồi Seizra cũng góp phần hình thành tính cách kiên trì nhẫn nại của con người đất nước Mặt trời mọc.
Từ thời xưa, kiểu ngồi Seiza được sử dụng để rèn luyện ý chí và lòng kiên trì cho các võ sĩ. Ngày nay, kiểu ngồi Seiza nhắc nhở mọi người về sự tôn trọng dành cho người khác, đồng thời tạo ra thử thách cho chính bản thân để giữ vững điềm tĩnh và lòng khiêm tốn. Kiểu ngồi này ngụ ý con người vừa phải biết lễ nghĩa, vừa biết kiềm chế bản thân trong mọi tình huống.
Một số người thực hành thiền định sử dụng tư thế này như một cách để "cân bằng" cơ thể và có khả năng giữ nguyên tư thế ngồi Seiza trong suốt hàng giờ liền. Seiza có tác dụng trong việc loại bỏ nỗi sợ hãi và lo lắng của con người. Họ còn cho rằng Seiza có thể giúp đạt được "sự thông tuệ" trong khi ngồi, giúp nhìn thế giới như nó vốn có và chấp nhận những điều xảy ra trong cuộc sống một cách bình thản.
Seiza là một văn hóa thiêng liêng ở Nhật Bản. Dù hiện tại kiểu ngồi Seiza không còn phổ biến rộng như trước nhưng kiểu ngồi Seiza truyền thống vẫn được duy trì trong nhiều gia đình, tầm quan trọng của Seiza trong lòng người Nhật vẫn luôn được ý thức và gìn giữ cho nét đẹp văn hóa cổ truyền. Người Nhật luôn dành sự tôn trọng và quan tâm cho truyền thống này bởi những bài học ý nghĩa và giá trị tình thần mà Seiza đem lại. Hình ảnh người Nhật ngồi Seiza trên chiếu Tatami bên cạnh bàn sưởi Kotatsu để tiếp khách, để ngắm hoa, hay thưởng thức trà đạo vẫn là những minh chứng cho thấy ngồi Seizra trên chiếu Tatami sẽ không thể biến mất và mãi trường tồn trong văn hóa và lối sống của người Nhật.
